De recente storing bij het gemeentehuis van Loon op Zand liet zien hoe kwetsbaar we zijn. Hoewel het ditmaal om een technisch mankement ging, stelt het ons voor een prangende vraag: zijn we wel voorbereid op de dag dat het géén ongelukje is?

Onlangs bleven de deuren van ons gemeentehuis een week ongewild gesloten. Geen rijbewijzen, geen identiteitskaarten en een onbereikbaar zorgloket. Voor veel inwoners was het een flinke streep door de rekening. Gelukkig konden de systemen op 12 januari weer worden opgestart, maar de naschok van deze storing moet nog indalen. Want als een relatief simpele storing de lokale overheid al dagenlang lamlegt, wat gebeurt er dan bij een gerichte cyberaanval?

De papieren werkelijkheid

Sinds 2020 zijn alle Nederlandse gemeenten verplicht om te voldoen aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Uit de jaarverslagen blijkt dat Loon op Zand deze regels op papier keurig heeft doorgevoerd. Maar daar wringt precies de schoen. Er is een gapend gat tussen de 'papieren werkelijkheid' van een audit en de dagelijkse praktijk op de werkvloer.

Een vinkje op een controlelijst betekent namelijk niet dat we onschendbaar zijn. De praktische opvolging laat soms te wensen over, terwijl de dreiging van buitenaf alleen maar toeneemt. Dat roept de vraag op: zijn onze meest persoonlijke gegevens, van BSN-nummers tot medische dossiers, wel écht veilig?

De illusie van de zijlijn

Het is een gevaarlijke misvatting te denken dat de huidige geopolitieke spanningen stoppen bij de landsgrenzen. Wie denkt dat statelijke actoren uit landen als Rusland, China of Iran geen interesse hebben in een Brabantse gemeente met 24.000 inwoners, is niet alleen optimistisch, maar ronduit naïef.

Voor een hacker is Loon op Zand geen rustig dorp in de luwte, maar een strategisch doelwit. Onze systemen zijn verbonden met landelijke netwerken; een lek bij ons kan een achterdeur zijn voor de rest van Nederland. Bovendien is het veroorzaken van sociale ontwrichting en daarmee het platleggen van de zorg en de publieke dienstverlening, een beproefde hackermethode om het vertrouwen in de democratie te ondermijnen.

Geen IT-feestje, maar bittere noodzaak

Hoewel er momenteel geen aanleiding is om te denken dat onze gegevens op straat liggen, heeft de storing van afgelopen week de twijfel gezaaid. De volgende keer kan de technische storing wellicht een andere oorzaak hebben. Denk aan een hackactie, wat hadden 'ze' dan van ons kunnen weten?

De VVD Loon op Zand is duidelijk: veiligheid stopt niet bij meer blauw op straat of goede straatverlichting. Informatieveiligheid is een kerntaak van de overheid. We kunnen het ons niet veroorloven om digitaal achter de feiten aan te lopen. Cybersecurity is geen abstract 'IT-feestje' voor de kelder van het gemeentehuis; het is de basis van onze lokale weerbaarheid.

Het is tijd dat we de digitale muren van ons gemeentehuis even hoog maken als de fysieke muren. Niet omdat we bang moeten zijn, maar omdat we niet langer naïef mogen zijn.

Hans van Lenthe, Fractieondersteuner VVD Loon op Zand