Loon op Zand krijgt eindelijk een echt erfgoedbeleid. Wethouder Marc Budel schreef met de hulp van lokale historici en onderzoekers een nota waar iedereen zich in lijkt te kunnen vinden. Zijn Nota Erfgoed 2026-2036 werd afgelopen donderdag, tijdens de laatste raadsvergadering van het jaar, unaniem door de gemeenteraad aangenomen.

Door Ilonka Bokma

Meer dan een jaar is er aan de nota gewerkt. “Toen ik hier een jaar geleden als wethouder aantrad hoorde ik van Samantha Pellis (beleidsadviseur erfgoed en monumenten, red.) dat we echt nog helemaal aan het begin stonden”, zegt wethouder Marc. “Dus ik ben meteen lid geworden van een landelijk platform voor wethouders die erfgoed in hun portefeuille hebben. Samantha heeft zich aangemeld bij een soortgelijk platform voor ambtenaren. Daar konden we kennis opdoen bij grotere gemeenten, zoals Amsterdam en Leiden. Zo kwamen we op nieuwe ideeën, die nu ook in de nota zitten.”

Vertellen van verhalen

“Bij het maken van de nota zijn we gaan praten met de heemkundekringen, de gilden, het parochiebestuur, het Witte Kasteel en de Efteling. En waar kom je dan op uit? Dat het bij erfgoed gaat om het vertellen van verhalen. Nou ben ik van huis uit historicus, dus feitelijk moet het wel kloppen, vind ik. Maar hoe je die verhalen verpakt, daar kan je je fantasie op loslaten. Zo zou je de geschiedenis van Loon op Zand kunnen vertellen in de vorm van een stripboek. Over de turfwinning, de stuifzandgebieden, de schoenenindustrie… Voor kinderen die afzwaaien van de basisschool. Als je dan uit je dorp wegfietst naar de middelbare school, waar je ineens weer de jongste bent, dan weet je waar je vandaan komt.”

Gemeenteraadslid Gerdy Zijlmans is enthousiast over de nota: “Goed dat we dingen vastleggen en dat de nota zo uitgebreid is.” Zelf werkte ze in 2019 mee aan het jubileum van 750 jaar Loon op Zand. “Leerlingen van de basisschool kregen van de heemkundekringen een leskist met een historisch kwartet en een landkaart. Daarmee konden ze hun eigen geschiedenis ontdekken. En ze werden door de Hertog Jan van Brabant uitgenodigd voor een rondleiding door het Witte Kasteel. Zo merk je wat je samen kunt doen met ons erfgoed.”

Sporen van de Tweede Wereldoorlog

Bij dat erfgoed horen ook de sporen van de Tweede Wereldoorlog in onze regio. Kortgeleden opende het nieuwste traject van de Bevrijdingsfietsroute, langs plekken met tastbare herinneringen aan de geallieerde strijd tegen de bezetters. Ook het MASt-terrein, een voormalig Duits munitiedepot in de Loonse en Drunense duinen, herinnert aan die tijd. “De Dodenherdenking bij het vredesmonument op dat terrein is ieder jaar weer een bijzondere ervaring”, zegt gemeenteraadslid Mieke Broeders. “Eerst hoor je indrukwekkende verhalen van mensen. En dan zijn er die twee minuten stilte en hoor je alleen nog vogeltjes fluiten. Wat daar in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd mag niet vergeten worden.” Nu al kan je bij een wandeling langs de bomkraters, bunkers en loopgraven via QR-codes lezen wat zich op het MASt-terrein heeft afgespeeld. Maar er is meer mogelijk vindt wethouder Budel. “Met digitale techniek kan je de geschiedenis van het gebied ook zichtbaar maken. Met een VR-bril of je telefoon beleef je dan virtueel wat daar gebeurd is.”

Weloverwogen keuzes

Er is meer erfgoed dat je niet meteen als zodanig opmerkt. ”Denk bijvoorbeeld aan de oude schoenenfabriekjes die in Kaatsheuvel achter woonhuizen staan”, zegt gemeenteraadslid Wim Veldkamp. “Moeten we die behouden of toestemming geven voor vernieuwen?” Hij is blij dat er nu duidelijke richtlijnen komen en objecten met deze nota voorlopige bescherming kunnen krijgen. “Die voorbescherming geeft tijd om weloverwogen keuzes te maken. Zo voorkom je dat je later moet zeggen, gelukkig hebben we de foto’s nog…”

Samen weloverwogen keuzes maken over ons erfgoed, dat is in het kort waar het in deze nota overgaat. Belangrijk ook voor later vindt Mieke Broeders: “Wie zijn verleden goed kent, kan er in de toekomst mee vooruit.” Met deze nota erfgoed is Loon op Zand klaar voor het nieuwe jaar.