Op 20 mei 1976 werd Natuurmonumenten eigenaar van Huis ter Heide. Wat toen nog een natuurarm productielandgoed was met monotone naaldbossen, intensief gebruikte landbouwgrond en vervuilde vennen, is vijftig jaar later uitgegroeid tot een gevarieerd natuurgebied vol leven. Huis ter Heide laat zien dat natuurherstel echt werkt. En dat gaat gevierd worden.

Het gebied werd in 1938 aangekocht door de Utrechtse Beleggingsmaatschappij Unitas, die het landgoed ontgon voor landbouw en bosbouw. Heidevelden verdwenen en maakten plaats voor lange rijen naaldbomen en rechte paden voor houttransport. Voor akkers en weilanden werd het gebied ook ontwaterd en geëgaliseerd en verpacht aan boeren. Uiteindelijk leverde het landgoed veel te weinig op en kon Natuurmonumenten het gebied in 1976 overnemen.

Bossen zijn nu leefgebied voor dieren

Boswachter Lex Querelle verhuisde voor Natuurmonumenten met zijn gezin naar het oude jachthuis aan de Middelstraat met als taak de natuur weer een toekomst te geven op Huis ter Heide. Daarvoor moest de rust in het gebied terugkeren en het productiebos veel natuurlijk worden. Een groot deel van de paden werd dichtgelegd en lange rechte paden werden spannender door er bochten in aan te leggen. Al het gemotoriseerde gebruik werd aan banden gelegd en de rust keerde terug. Door meer licht toe te laten en dood hout te laten liggen, ontstond ruimte voor struiken, kruiden en jonge bomen. De biodiversiteit nam daardoor sterk toe. Inmiddels zijn dieren als das, raaf en boommarter teruggekeerd en leven er zelfs vijf soorten spechten.

In de natte oevers is het vleesetende plantje zonnedauw teruggekeerd. Het haalt haar voedsel uit insecten die ze vangt met plakkerige haartjes op de bladeren.

Plan Lobelia

Ondanks vervuiling en verdroging groeiden in een laatste restant van het Leikeven nog enkele zeldzame planten. Dat gaf hoop voor herstel. Onder de naam Plan Lobelia werd gewerkt aan het terugbrengen van het oorspronkelijke landschap van natte heide en vennen. Tussen 1992 en 2010 werden het Leikeven en Plakkeven opgeschoond en op ongeveer 150 hectare landbouwgrond werd de voedselrijke bovenlaag afgegraven. Met veel precisie werden oude laagtes hersteld, die zich opnieuw vulden met regenwater.

Het resultaat is een waardevol vennengebied waar bijzondere planten en dieren zijn teruggekeerd. Soorten als heikikker, kamsalamander en rugstreeppad vinden er weer geschikt leefgebied. Ook zeldzame planten zoals klokjesgentiaan, oeverkruid en kleine zonnedauw groeien er opnieuw. In de vochtige heide en graslanden leven weer volop insecten en broedt de veldleeuwerik opnieuw in het gebied.

Kruiden- en bloemrijke graslanden en akkers

Niet alleen de bossen en vennen veranderden. Veel voormalige landbouwgronden kregen een natuurinclusieve bestemming. Wanneer pachtgronden vrijkwamen, schakelde Natuurmonumenten over op natuurvriendelijk beheer. Sommige graslanden worden door de organisatie zelf beheerd, andere worden verpacht aan boeren die rekening houden met natuurwaarden. Zo ontstonden kruidenrijke graslanden waar insecten, vogels en kleine zoogdieren van profiteren.

Het Her.

Natuur weer verbinden

Ook de verbindingen met omliggende natuurgebieden werden verbeterd. Door de aanleg van de N261 raakte Huis ter Heide lange tijd geïsoleerd van de Loonse en Drunense Duinen. Met de komst van een natuurbrug in 2015 werd die verbinding deels hersteld. Dieren maakten er vrijwel direct gebruik van. Onderzoekers vonden al voor de opening sporen van reeën, dassen en boommarters op de brug.

Daarnaast werkt de gemeente Tilburg momenteel aan een recroduct: een doorgang onder de snelweg voor zowel recreanten als dieren. Daarmee ontstaat opnieuw een verbinding tussen Huis ter Heide en natuurgebied De Brand. Vooral soorten die afhankelijk zijn van natte natuur, zoals boomkikker en kamsalamander, profiteren daarvan.

Groter er sterker

Inmiddels is Huis ter Heide gegroeid van 620 naar ruim 1000 hectare natuur. Door aankopen en overdracht van gronden ontstond een groter en robuuster natuurgebied dat beter bestand is tegen invloeden van buitenaf. Toch blijft natuurbeheer noodzakelijk. De natuur staat nog steeds onder druk door stikstof, verdroging en toenemende recreatie. Daarom blijft Natuurmonumenten zich samen met vrijwilligers, leden en partners inzetten voor bescherming en herstel van het gebied.

Jubileumfeest op 28 juni

Het vijftigjarig jubileum wordt de komende maanden gevierd met diverse activiteiten. Op zondag 28 juni viert Natuurmonumenten samen met de natuurbegraafplaats Huis ter Heide een feest bij het jachthuis aan de Middelstraat. Het wordt een dag voor jong en oud in de natuur. Kijk voor meer informatie op www.nm.nl/huisterheide-50